Śmierć osoby bliskiej, szczególnie gdy następuje nagle w wyniku wypadku komunikacyjnego, wypadku przy pracy lub innego zdarzenia, za które odpowiedzialność ponosi inna osoba lub podmiot, jest ogromną tragedią. Żadne świadczenie pieniężne nie jest w stanie zrekompensować straty człowieka. Przepisy prawa przewidują jednak możliwość dochodzenia określonych roszczeń, które mają złagodzić skutki finansowe śmierci oraz częściowo zrekompensować krzywdę doznaną przez osoby najbliższe. Zasady dochodzenia takich świadczeń reguluje przede wszystkim art. 446 Kodeksu cywilnego.
Kto może ubiegać się o świadczenie po śmierci osoby bliskiej?
To, kto jest uprawniony do otrzymania świadczenia, zależy od rodzaju dochodzonego roszczenia.
Niektóre roszczenia, takie jak zwrot kosztów leczenia i pogrzebu, przysługują osobie, która faktycznie poniosła te wydatki. Nie musi to być wyłącznie członek rodziny zmarłego.
Z kolei zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz stosownego odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej mogą dochodzić najbliżsi członkowie rodziny zmarłego.
Najczęściej są to małżonek, dzieci, rodzice czy rodzeństwo. Sam stopień pokrewieństwa nie przesądza jednak automatycznie o prawie do świadczenia ani o jego wysokości. Istotne znaczenie ma rzeczywista więź łącząca daną osobę ze zmarłym, charakter ich relacji oraz wpływ śmierci na jej życie.
Jakich świadczeń można dochodzić?
W zależności od okoliczności sprawy, po śmierci osoby bliskiej mogą przysługiwać różne roszczenia.
- Zwrot kosztów leczenia i pogrzebu
Osoba zobowiązana do naprawienia szkody powinna zwrócić koszty leczenia i pogrzebu osobie, która faktycznie je poniosła.
Do kosztów tych mogą należeć między innymi wydatki związane z leczeniem poszkodowanego przed śmiercią, organizacją pogrzebu oraz inne uzasadnione koszty pozostające w związku ze śmiercią i pochówkiem.
W każdym przypadku konieczne jest jednak wykazanie, jakie wydatki zostały poniesione oraz że pozostawały one w związku z zaistniałym zdarzeniem.
- Odszkodowanie z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej
Najbliżsi członkowie rodziny zmarłego mogą domagać się stosownego odszkodowania, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
Przy ocenie tej sytuacji bierze się pod uwagę całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie może mieć między innymi utrata wsparcia finansowego, pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, opieki nad dziećmi lub innymi członkami rodziny, a także inne konsekwencje, które realnie wpłynęły na warunki życia osób najbliższych.
Nie chodzi więc wyłącznie o prostą różnicę w dochodach przed i po śmierci bliskiej osoby. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
- Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę
Najbliżsi członkowie rodziny zmarłego mogą również domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną wskutek jego śmierci.
Zadośćuczynienie ma rekompensować cierpienie psychiczne i emocjonalne związane z utratą bliskiej osoby. Przy ustalaniu jego wysokości znaczenie mogą mieć między innymi charakter i intensywność więzi łączącej osobę uprawnioną ze zmarłym, nagłość i okoliczności śmierci, rozmiar cierpienia oraz wpływ tego zdarzenia na dalsze życie osoby najbliższej.
Nie istnieje jedna, z góry ustalona kwota zadośćuczynienia. Wysokość świadczenia jest zawsze uzależniona od indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy.
- Renta
Prawo przewiduje również możliwość dochodzenia renty.
Przysługuje ona przede wszystkim osobie, wobec której na zmarłym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny. Wysokość renty ustala się z uwzględnieniem potrzeb osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego, przez czas, przez który obowiązek alimentacyjny prawdopodobnie by trwał.
Renty mogą również dochodzić inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli za przyznaniem świadczenia przemawiają zasady współżycia społecznego.
Roszczenie o rentę wynikającą z art. 446 Kodeksu cywilnego należy odróżnić od świadczeń, które mogą przysługiwać członkom rodziny z innych tytułów, na przykład w ramach systemu ubezpieczeń społecznych.
Czy warto przyjąć pierwszą propozycję ubezpieczyciela?
W wielu sprawach odpowiedzialność za skutki śmierci ponosi zakład ubezpieczeń, na przykład ubezpieczyciel sprawcy wypadku komunikacyjnego. Otrzymanie propozycji wypłaty świadczenia nie oznacza jednak, że zaproponowana kwota zawsze odpowiada rzeczywistemu rozmiarowi szkody i krzywdy.
Przed zawarciem ugody lub zaakceptowaniem propozycji warto dokładnie przeanalizować, jakie roszczenia przysługują w konkretnej sprawie i czy wysokość oferowanego świadczenia jest adekwatna do jej okoliczności.
Nie każda sprawa musi trafić do sądu, ponieważ w wielu przypadkach możliwe jest uzyskanie odpowiedniego świadczenia w postępowaniu likwidacyjnym lub w drodze ugody. Jeżeli jednak stanowisko ubezpieczyciela jest nieuzasadnione albo proponowana kwota nie odpowiada rozmiarowi poniesionej szkody i krzywdy, możliwe jest dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.
