Separacja to formalne rozdzielenie małżonków, które różni się od rozwodu głównie tym, że choć wspólne pożycie ulega rozkładowi, to związek małżeński trwa nadal, uniemożliwiając zawarcie nowego związku małżeńskiego. Wiele osób zastanawia się, czy w przypadku separacji można ubiegać się o alimenty od współmałżonka. Poniżej przedstawiamy zasady dotyczące prawa do alimentów w separacji oraz okoliczności, w których jedna ze stron może się o nie starać.
Separacja a obowiązek alimentacyjny
W przypadku separacji stosowane są przepisy prawne bardzo zbliżone do tych obowiązujących przy rozwodzie. Jeśli małżonek zostaje uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a separacja powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej drugiego współmałżonka, istnieje podstawa do przyznania świadczenia na jego rzecz bez konieczności udowadniania, że małżonek żądający wsparcia znajduje się w niedostatku. W sytuacji separacji bez orzeczenia o winie każda ze stron może ubiegać się o alimenty, jeżeli spełnione zostaną ustawowe przesłanki, w szczególności, gdy małżonek żądający wsparcia znajduje się w niedostatku.
Separacja prawna jest regulowana orzeczeniem sądowym i wiąże się z obowiązkiem dostosowania się do rozstrzygnięć sądu dotyczących między innymi obowiązku dostarczania środków utrzymania. Nie oznacza to jednak, że małżonek musi najpierw uzyskać prawomocne orzeczenie o separacji, aby móc domagać się wsparcia finansowego. Żądanie dotyczące alimentów może zostać zgłoszone w sprawie o separację. Natomiast przed orzeczeniem separacji, w czasie trwania małżeństwa, zastosowanie mogą mieć również zasady dotyczące przyczyniania się małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny.
Kto może żądać alimentów podczas separacji?
Obowiązek alimentacyjny w trakcie separacji może dotyczyć zarówno małżonka uznanego za winnego rozkładu pożycia, jak i małżonka, któremu winy nie przypisano. Istnieją jednak istotne różnice:
- Separacja z orzeczeniem o winie: Jeśli sąd wyda wyrok separacyjny, wskazując jednego z małżonków jako wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a sytuacja materialna drugiego współmałżonka ulegnie istotnemu pogorszeniu w związku z separacją, małżonek niewinny może domagać się świadczenia na swoją rzecz bez potrzeby udowadniania, że znajduje się w niedostatku. Małżonek uznany za wyłącznie winnego może zostać zobowiązany do przyczyniania się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb drugiej strony.
- Separacja bez orzeczenia o winie: W przypadku separacji bez wskazania winnego każdy z małżonków może wystąpić z żądaniem alimentów. Małżonek żądający wsparcia powinien jednak wykazać, że znajduje się w niedostatku. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny nie jest formą dobrowolnej pomocy, lecz obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa, jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki.
Czy obowiązek alimentacyjny podczas separacji może wygasnąć?
Choć obowiązek alimentacyjny w separacji jest zbliżony do tego obowiązującego po rozwodzie, istnieje istotna różnica dotycząca zasad jego wygaśnięcia. Osoba pozostająca w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa, ponieważ separacja nie rozwiązuje istniejącego związku małżeńskiego.
W przypadku separacji nie stosuje się również przepisu przewidującego automatyczne wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego po upływie pięciu lat w określonych przypadkach obowiązujących po rozwodzie. Nie oznacza to jednak, że obowiązek alimentacyjny zawsze musi trwać w niezmienionej formie przez cały okres separacji. Jeżeli zmienią się okoliczności, które miały wpływ na jego ustalenie, możliwa może być zmiana wysokości alimentów, a w odpowiednich przypadkach również ustalenie, że obowiązek alimentacyjny wygasł.
Skutki separacji ustają natomiast z chwilą jej zniesienia przez sąd. Zmiana sytuacji małżonków, w tym ewentualne późniejsze orzeczenie rozwodu, może również wpłynąć na ich wzajemne obowiązki finansowe, dlatego każda taka sytuacja wymaga oceny z uwzględnieniem konkretnych okoliczności sprawy.
Podsumowanie
Separacja daje małżonkom możliwość formalnego rozdzielenia życia osobistego, bez rozwiązania małżeństwa. Obowiązek alimentacyjny w czasie separacji działa na zasadach zbliżonych do tych obowiązujących po rozwodzie. Małżonek niewinny rozkładowi pożycia może otrzymać alimenty nawet bez konieczności wykazywania niedostatku, jeżeli separacja spowodowała istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Natomiast przy separacji bez orzeczenia o winie każda ze stron może domagać się wsparcia finansowego, jeżeli spełnia ustawowe przesłanki, w szczególności znajduje się w niedostatku.
Separacja, mimo że wiąże się z podobnymi obowiązkami finansowymi jak rozwód, nie rozwiązuje małżeństwa, a osoby pozostające w separacji nie mogą zawrzeć nowego związku małżeńskiego. Jednocześnie obowiązek alimentacyjny może ulec zmianie wraz ze zmianą okoliczności, a skutki separacji ustają w razie jej zniesienia przez sąd.
