Ubezwłasnowolnienie osoby uzależnionej od alkoholu może być rozważane w sytuacji, gdy jej stan psychiczny powoduje, że nie jest ona w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem lub wymaga pomocy w prowadzeniu swoich spraw. Trzeba jednak pamiętać, że samo nadużywanie alkoholu nie oznacza automatycznie, że osoba może zostać ubezwłasnowolniona.

Na czym polega ubezwłasnowolnienie alkoholika?

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego osoba może zostać ubezwłasnowolniona z powodu choroby psychicznej albo innych zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa, jeżeli spełnione są określone przesłanki.

W polskim prawie wyróżnia się dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite oraz częściowe. To, jaki rodzaj ubezwłasnowolnienia może zostać orzeczony, zależy nie tylko od stanu zdrowia i funkcjonowania danej osoby, ale również od jej wieku.

Ubezwłasnowolnienie całkowite może zostać orzeczone wobec osoby, która ukończyła 13 lat, jeżeli z powodu choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest ona w stanie kierować swoim postępowaniem.

Ubezwłasnowolnienie częściowe może natomiast dotyczyć wyłącznie osoby pełnoletniej. Jest ono możliwe wtedy, gdy stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, jednak potrzebuje ona pomocy w prowadzeniu swoich spraw.

W przypadku osoby uzależnionej od alkoholu nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że nadużywa ona alkoholu. Sąd musi ocenić, czy występują przesłanki ustawowe i jaki rzeczywisty wpływ uzależnienie lub inne zaburzenia psychiczne mają na funkcjonowanie tej osoby.

Samo stwierdzenie, że ktoś pije alkohol lub jest osobą uzależnioną, nie jest jednak wystarczające. Sąd bada przede wszystkim, czy stan tej osoby rzeczywiście wpływa na jej zdolność do kierowania własnym postępowaniem lub prowadzenia własnych spraw. W postępowaniu istotne znaczenie mają opinie biegłych, w tym biegłego psychiatry i psychologa.

Jak wygląda procedura ubezwłasnowolnienia osoby uzależnionej od alkoholu?

Postępowanie w sprawie ubezwłasnowolnienia prowadzone jest przez sąd okręgowy. Wniosek powinien wskazywać, z jakiego powodu ubezwłasnowolnienie jest konieczne oraz przedstawiać konkretne okoliczności dotyczące stanu i zachowania osoby, której postępowanie dotyczy.

W sprawie mogą być przeprowadzane różnego rodzaju dowody, między innymi dokumentacja medyczna, dokumenty dotyczące leczenia odwykowego, zeznania świadków oraz inne materiały obrazujące funkcjonowanie osoby uzależnionej i jej sposób podejmowania decyzji.

Przepisy przewidują również szczególne wymagania dotyczące dokumentacji. Jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu pijaństwa, sąd żąda przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, chyba że przedstawienie takiego dokumentu nie jest możliwe. Osoba, której dotyczy wniosek, powinna zostać również zbadana przez biegłych, którzy oceniają jej stan psychiczny oraz zdolność do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia własnych spraw.

Zanim złożysz wniosek o ubezwłasnowolnienie, możesz zgłosić sprawę do gminnej komisji

W przypadku osoby, która nadużywa alkoholu, warto pamiętać, że ubezwłasnowolnienie nie jest jedyną możliwą procedurą.

W każdej gminie działa gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych. Jeżeli osoba uzależniona od alkoholu swoim zachowaniem powoduje rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchyla się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny albo systematycznie zakłóca spokój lub porządek publiczny, można zgłosić sprawę do właściwej komisji.

Komisja może skierować osobę na badanie przez biegłego w celu ustalenia, czy jest ona uzależniona od alkoholu i jaki rodzaj leczenia powinien zostać zastosowany. Postępowanie może zostać wszczęte na wniosek zainteresowanej osoby lub z inicjatywy samej komisji.

W praktyce komisja może również podejmować działania mające na celu zmotywowanie osoby uzależnionej do dobrowolnego podjęcia terapii. Jeżeli jednak osoba nie podejmuje leczenia, a spełnione są ustawowe przesłanki, komisja może skierować wniosek do sądu.

Co dzieje się, jeżeli terapia dobrowolna nie przyniesie rezultatu?

Jeżeli osoba uzależniona od alkoholu odmawia leczenia, a jednocześnie występują ustawowe przesłanki związane z jej zachowaniem, sprawa może trafić do sądu rejonowego. To właśnie sąd może orzec obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego.

Wniosek do sądu może złożyć gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych albo prokurator. Sąd może również zarządzić przeprowadzenie odpowiedniego badania przez biegłego, jeżeli nie ma jeszcze opinii dotyczącej uzależnienia od alkoholu.

Warto podkreślić, że postępowanie o zobowiązanie do leczenia odwykowego jest czymś innym niż postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Są to odrębne procedury, które mogą być prowadzone niezależnie od siebie.

Ubezwłasnowolnienie a przymusowe leczenie odwykowe

Ubezwłasnowolnienie ma na celu ochronę osoby, która z powodu swojego stanu psychicznego nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy w prowadzeniu własnych spraw.

Z kolei procedura zobowiązania do leczenia odwykowego ma na celu doprowadzenie do podjęcia terapii przez osobę uzależnioną od alkoholu, jeżeli jej zachowanie powoduje określone skutki wskazane w ustawie.

Oznacza to, że sama sytuacja, w której osoba nadużywa alkoholu i odmawia leczenia, nie musi oznaczać konieczności składania wniosku o ubezwłasnowolnienie. W zależności od okoliczności sprawy właściwsze może być zgłoszenie problemu do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, złożenie wniosku o zobowiązanie do leczenia odwykowego albo wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie.

Jak wybrać właściwą procedurę?

Każda sprawa dotycząca osoby uzależnionej od alkoholu wymaga indywidualnej oceny. Znaczenie może mieć między innymi stopień uzależnienia, zachowanie osoby, jej stan psychiczny, sytuacja rodzinna oraz sposób, w jaki alkohol wpływa na jej codzienne funkcjonowanie i podejmowanie decyzji.

Dlatego przed podjęciem decyzji o wszczęciu konkretnego postępowania warto skonsultować sprawę z profesjonalnym pełnomocnikiem. Właściwa ocena sytuacji pozwala ustalić, czy w danym przypadku zasadne będzie postępowanie o ubezwłasnowolnienie, procedura zobowiązania do leczenia odwykowego, czy też podjęcie innych działań prawnych.