W praktyce spraw rodzinnych często dochodzi do sytuacji, w której konflikt między rodzicami dziecka „rozlewa się” na całą rodzinę. Jednym z najczęstszych skutków takich napięć jest całkowite ograniczenie albo zerwanie relacji pomiędzy dzieckiem a dziadkami.
Choć na pierwszy rzut oka może się wydawać, że jest to wyłącznie decyzja rodziców, prawo nie pozostawia tej kwestii całkowicie ich swobodnemu uznaniu.
Dziadkowie nie są osobami trzecimi w świetle prawa
Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość utrzymywania kontaktów z dzieckiem nie tylko przez rodziców. Relacje te mogą być również realizowane przez inne osoby bliskie, w tym właśnie dziadków. Wynika to z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które rozszerzają ochronę więzi rodzinnych poza samą relację rodzic-dziecko. W praktyce oznacza to, że więź z wnukiem nie jest wyłącznie „dobrą wolą” rodziców, lecz może stanowić przedmiot ochrony prawnej.
Kiedy sprawa trafia do sądu
Najczęściej interwencja sądu pojawia się wtedy, gdy kontakt z wnukiem został całkowicie ograniczony lub uniemożliwiony, mimo wcześniejszych bliskich relacji rodzinnych. W takich przypadkach dziadkowie mogą wystąpić o uregulowanie kontaktów w postępowaniu sądowym. Nie oznacza to jednak automatycznego przyznania im szerokich uprawnień. Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji dziecka.
Najważniejsze kryterium to dobro dziecka
W sprawach tego typu nie chodzi o konflikt dorosłych, lecz o interes dziecka. To właśnie on stanowi podstawowe kryterium oceny sądu. W praktyce analizowane jest między innymi to, czy relacja z dziadkami była wcześniej bliska, czy ma znaczenie emocjonalne dla dziecka oraz czy jej kontynuowanie będzie dla niego korzystne. Sam konflikt rodzinny nie jest wystarczającym powodem do całkowitego zerwania więzi.
Jak mogą wyglądać kontakty
Jeżeli sąd uzna, że utrzymywanie relacji jest zasadne, określa ich formę w sposób szczegółowy, tak aby uniknąć dalszych sporów.
Kontakty mogą przybierać różne formy od spotkań osobistych, przez kontakty weekendowe lub świąteczne, aż po rozmowy telefoniczne czy kontakt online. W szczególnych sytuacjach sąd może wprowadzić ograniczenia, na przykład kontakt w obecności rodzica, jeśli wymaga tego sytuacja dziecka.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Kwestia ta była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 14 czerwca 1988 r. (III CZP 42/88). W orzeczeniu tym potwierdzono, że dziadkowie są uprawnieni do wystąpienia z żądaniem uregulowania kontaktów z wnukami, o ile służy to dobru dziecka.
Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, że rodzice powinni umożliwiać dziecku kontakt z osobami bliskimi, jeżeli relacje te mają pozytywny wpływ na jego rozwój i wychowanie. W szczególności dotyczy to więzi z dziadkami, które zazwyczaj mają istotne znaczenie emocjonalne.
Wnioski
Relacje rodzinne nie kończą się na relacji rodzic dziecko. Prawo dostrzega znaczenie więzi międzypokoleniowych i w określonych sytuacjach umożliwia ich ochronę również na drodze sądowej.Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do kontaktu w każdym przypadku, lecz każdorazową ocenę tego, co realnie służy dziecku.
